Татарча
Битләрне әйләндерегез · Листайте страницы
Беренче өлеш. Сорылык һәм Очкыннар
1 нче бүлек. Бетон читлек Әлфия уянганда, тәрәзәдән тынсыз, соры томан керә иде. Шәһәр аның өчен күптәннән таш капчыкка, тавышлы читлеккә әйләнгән булган. Мәктәпкә килгәч, ул балаларга рус теле дәресен бирә, ләкин йөрәге анда түгел иде. Аның күңелендә, кечкенә чагыннан бирле, авыл исе — әнисенең өе, коймада үскән балан, иртәнге сөт китерә торган күрше, саф һава яши иде. Ләкин тормыш аны шәһәргә алып китте, монда ул үзенең "югалган" икәнен сизде. Ул көн саен үз-үзенә шул ук сорауны бирә: нигә мин монда? Бу сорауга җавап таба алмый, ул дәфтәрләрне тикшереп утырганда, ишек кагалар. Бу — директор иде. «Әлфия ханым, сезне командировкага җибәрәләр. Татар теле мәктәбенә, ерак авылга. Бер айга. Укытучы авырып китте, алыштырырга кирәк», — диде ул, кәгазьне өстәлгә куеп. Әлфия кинәт кенә йөрәгенең тизрәк тибә башлаганын сизде. Бу — гади генә эш командировкасы түгел, ә язмыш биргән билге иде.
2 нче бүлек. Авылга юл Автобус тәрәзәсеннән ул таныш булмаган якларны карап барды. Кырлар, урманнар, еракта күккә ашкан мәчет манарасы. Шәһәрдән ераклашкан саен, аның күңелендәге авырлык та кими барган сыман иде. Һава үзгәрде — ул чынлап та сулый башлады. Авыл бәләкәй, ләкин бик чиста, тәртипле иде. Коймалар янына чәчәк утыртылган, урамда балалар уйный. Аны каршы алучы мәктәп директоры — сөйкемле өлкән яшьтәге хатын — аңа мәктәп янындагы кечкенә, ләкин җылы фатирны күрсәтте. «Монда тормыш тыныч, әмма күңелле», — диде ул елмаеп. «Ә иң мөһиме — монда кешеләр бер-берсенә ярдәм итә, йөрәкләре ачык». Әлфия төнге авыл тынлыгында озак йоклый алмады. Тәрәзәдән карап торганда, ул еракта, авылның иң читендә, ниндидер ут күрде — әле янып, әле сүнеп торган кызыл очкыннар. Ул ут аны үзенә тартты.
3 нче бүлек. Авыл читендәге тимерлек Иртәгесе көнне, дәресләрдән соң, Әлфия әлеге утны эзләп китте. Ул авылның иң читенә, кечкенә елга буена алып барды. Анда, карт өянке астында, таштан салынган, төтене күккә ашкан бәләкәй тимерлек тора иде. Ишектән көчле кызулык бөркелә, ә эчтән ритмик чүкеч тавышы ишетелә иде. Таң-таң-таң... Бу тавыш йөрәк тибешенә охшаган иде. Әлфия туктады. Тимерлек ишегендә, кулларын беләкләренә кадәр салган, аксыл күлмәкле егет тора иде. Аның чәчләре кара, күзләре тирән, ә кулларында көчле чүкеч. Ул Әлфияне күреп, эшен туктатты. Күзләрендә — ут очкыннары. «Телисезме карарга?» — диде ул, елмаеп. Тавышы түбән, ләкин йомшак, тимер кебек нык иде. «Куркам түгел», — диде Әлфия, үзе дә сизмәстән. «Алайса рәхим итегез. Мин — Илдар», — диде егет, ишекне ачып.
4 нче бүлек. Күзләрдәге очкын Илдар — бу авылда дүртенче буын тимерче. Аның бабасы да, дәү әтисе дә шушы тимерлектә эшләгән. Илдар аңа тимернең ничек эссе томанга әверелгәнен, ничек ут белән сөйләшкәнен сөйләде. «Тимер — ул үлмәгән җан, Әлфия. Аны бары тик чын йөрәк белән генә ияргә мөмкин», — диде ул. Әлфия аны тыңлаган саен, аның күңелендә ниндидер онытылган хис уяна башлады. Ул үзенең никадәр озак инде кешеләрнең чын күңелдән сөйләгәнен ишетмәгәнен аңлады. Шәһәрдә барысы да ашыга, барысы да ясалма иде. Монда исә һәр нәрсә чын. Илдар аңа кечкенә тимер чәчәк ясап бирде. «Бу — минем бүләгем», — диде ул, чәчәкне аның кулына салып. «Ул да сүнми торган ут кебек». Әлфия чәчәкне учында кысып тотты. Тимер салкын иде, ләкин ул аның җылысын сизде.
5 нче бүлек. Самавыр янында кич Кичен Илдар аны чәйгә чакырды. Карт өйдә, зур самавыр янында, аның әбисе Фатыйма утыра иде. Ул Әлфиягә авылның борынгы йолалары, тимерчеләрнең серләре турында сөйләде. «Безнең гаиләдә бер легенда бар, кызым», — диде әби, күзләре яшьләнеп. «Бер тимерче үзенең мәхәббәтенә шундый көчле йөрәк уты салган ки, ул ут беркайчан сүнмәгән. Ул хәзер дә безнең нәселдә яши». Әлфия шул кичне үзенең күптәннән шундый тынычлык, шундый җылылык сизмәгәнен аңлады. Аның күзләре Илдар белән очрашканда, йөрәге кысылып куя иде.
Икенче өлеш. Ут һәм Сагыш
6 нчы бүлек. Беренче әңгәмәләр Көннәр узган саен, Әлфия белән Илдар күбрәк күрешә башладылар. Илдар аңа авылны, урманны, елганы күрсәтте. Алар бергә җәяү йөрделәр, сөйләштеләр. «Сез, Әлфия, бик бай кеше икәнсез», — диде Илдар бер көнне. «Сезнең күңелегездә шулкадәр күп хис, шулкадәр күп яктылык бар». «Ә сез, Илдар, биредә иң бай кеше», — дип җавап бирде Әлфия. «Сезнең кулларыгызда — борынгы һөнәр, йөрәгегездә — чын ут. Мин шәһәрдә моның кадәр байлыкны күрмәдем».
7 нче бүлек. Бабай чүкеченең сере Бер көнне Илдар Әлфиягә тимерлекнең иске сандыгыннан борынгы чүкеч чыгарды. Аның сабы көмеш белән бизәлгән, ә йөзендә гарәпчә хәрефләр уеп язылган иде. «Бу — минем бабамның чүкече», — диде ул кадерләп. «Әтием әйтә иде: бу чүкеч безнең гаиләне саклый, дип. Аны кулга алган кеше үз юлын табар, дигәннәр». Әлфия чүкечкә кагылып карады. Ул аның ничек җылы икәнен сизде, гүя бу чүкечтә бөтен гаиләнең күңел җылысы сакланган иде. «Мине монда ни өчен җибәргәннәрен хәзер аңлыйм», — диде Әлфия тыныч кына. «Бу юл — минем язмышым».
8 нче бүлек. Үткәннән хат Шул ук көнне Әлфия мәктәп архивыннан иске хатлар тапты. Алар арасында — Илдарның дәү әтисе язган хат. Анда ул үзенең сөйгән кызын, мәктәп укытучысын язган иде. Алар аерылыша алмаганнар, ләкин сугыш аларны мәңгегә аерган. Укытучы кыз шәһәргә киткән, ә тимерче авылда калган. Әлфия бу хатны укыганда, күз яшьләрен тыя алмады. Бу — аның белән Илдарның тарихы сыман иде. Язмыш буыннан-буынга кабатлана иде. «Бәлки, без бу тарихны бүтән тәмамлый алырбыз», — диде Әлфия эченнән.
9 нчы бүлек. Сабантуй бәйрәме Сабантуй көне авылда иң зур бәйрәм иде. Барлык кеше мәйданга җыелды. Илдар көрәш ярышында катнашты һәм, үзенең көчен күрсәтеп, баш батыр исемен алды. Ул Әлфиягә карап елмайды, ә халык аны котлады. Әби Фатыйма Әлфияне читкә алып китте. «Кызым, минем күзләрем искергән, ләкин йөрәгем яшь», — диде ул. «Син минем оныгымны яратасың. Мин моны күрәм. Ә ул сине ярата». Әлфия оялып башын иде, ләкин инкарь итмәде. «Әмма сез икегез ике дөньядан», — дип дәвам итте әби, кырысрак тавыш белән. «Шәһәр үзенең корбаннарын таләп итә. Моны үтәргә кирәк булыр».
10 нчы бүлек. Елга буенда төнге сөйләшү Бәйрәмнән соң Илдар Әлфияне елга буена алып китте. Ай яктысында су көмештәй ялтырый иде. Алар озак кына дәшми утырдылар. «Әлфия, мин сиңа бер нәрсә әйтергә тиеш», — диде Илдар ниһаять. «Син монда килгән көннән алып, минем тормышым үзгәрде. Мин элек тимер эшлим идем, ләкин йөрәгем суык иде. Син килдең — һәм минем күңелемдә ут кабыздың». Әлфия аңа борылып карады. «Ә мин... мин шәһәрдән качкан идем. Әмма хәзер аңлыйм: мин качкан булсам да, язмышымнан кача алмаганмын». Илдар аның кулын алды. «Мин сине беркая да җибәрмәм», — диде ул.
Өченче өлеш. Сынаулар Уты
11 нче бүлек. Шәһәргә кайту Бер ай үтеп китте. Әлфиягә кирегә кайтырга кирәк иде. Ул вокзалда торганда, йөрәге елап торды. Илдар аны озатырга килде. «Мин сине көтәрмен», — диде ул. «Ә мин килермен», — дип вәгъдә итте Әлфия. Автобус кузгалгач, ул тәрәзәдән Илдарның кечкенәеп калган сынын карап барды. Аның кулында — тимер чәчәк иде.
12 нче бүлек. Аерылышу һәм шикләр Шәһәр Әлфияне үзенең сорылыгы белән каршы алды. Барысы да элеккечә иде, ләкин Әлфия инде элекке түгел иде. Ул көн саен Илдарны сагынды. Ләкин шикләр дә килде. Аның элекке танышы, бай эшмәкәр Рөстәм, аны яңадан үзенә тартырга тырышты. «Авылда нәрсә бар сиңа? Ул сиңа нәрсә бирә ала? Мин сине алтынга күмәм», — диде ул. Бу шикләр Әлфияне озак борчыды. «Без бит бик төрле», — дип уйлады ул. «Ул — авыл кешесе, мин — шәһәр кешесе. Безнең бергә тормыш корырга ничек мөмкин?»
13 нче бүлек. Гаилә каршы Әлфия авылга кайтырга, Илдар янына китәргә теләгәнен әйткәч, аның әнисе каршы төште. «Син нишләп үз тормышыңны бозарга телисең?» — диде ул, елап. «Шәһәрдә — ирешкән һөнәрең, квартира, киләчәк. Ә авылда — ни? Юклык!» Әлфиянең әтисе дә аны хупламады. «Әйт әле, ул сиңа нәрсә бирә ала?» — диде әнисе. «Ул миңа... мине үземә кайтара», — диде Әлфия тыныч кына. «Ул миңа җан бирә».
14 нче бүлек. Зур шәһәрдә тимерче Илдар, Әлфиянең кайта алмавын, шикләнүен ишетеп, үзе шәһәргә килде. Ул аңа тәкъдим ясарга, гаиләсеннән сорарга килә иде. Ләкин шәһәр аны салкын каршы алды. Биек йортлар, ашыгучы кешеләр, гөрләгән машиналар — барысы да аңа ят иде. Әлфиянең әти-әнисе аны, авыл тимерчесен, салкын кабул иттеләр. Аларның күзләрендә — кызганыч та, киртә дә иде. Рөстәм кебек бай кешеләр янында Илдар үзен югалткандай хис итте. «Сезнең кызыгыз миңа кирәк түгел», — диде Илдар аларга, тавышы калтырап, ләкин күзләрендә ут янып торды. «Сез аны минем белән бәхетсез дип уйлыйсыз. Әмма мин аны яратам. Ул да мине ярата». Ул өстәлгә тимер чәчәкне куйды да, чыгып китте.
15 нче бүлек. Тимерлектә янгын Илдар шәһәрдә булган көннәрдә, авылдан куркыныч хәбәр килде: төнлә тимерлектә янгын чыккан. Карт бинаның бер өлеше янып беткән. Илдар кайтырга мәҗбүр булды. Ул янгын эзләрен, көлгә әйләнгән иске сандыкны күргәч, күңеле төште. Бабасының чүкече дә юкка чыккан дип уйлады. Ләкин көл астыннан ул чүкечне тапты — ул янгыннан да исән калган иде, бары тик каралган гына. Илдар чүкечне кулына алды. «Син дөрес», — диде ул үз-үзенә. «Безнең гаилә уты сүнми. Димәк, мин дә чигенергә тиеш түгел. Мин Әлфияне көрәшәм».
Дүртенче өлеш. Яңарыш һәм Мәңгелек
16 нчы бүлек. Карар Әлфия шәһәрдә вакытта, аның күңелендә карар өлгерде. Ул Рөстәмнең алтын тәкъдименнән баш тартты, мәктәптән китү гаризасын язды. «Сез мине үстердегез, укыттыгыз», — диде ул әти-әнисенә, чемоданын тотып. «Хәзер миңа үз тормышымны үзем сайларга рөхсәт итегез. Мин бәхетемне анда таптым. Мин китәм». Әнисе озак елады, әтисе дәшми торды. Ләкин, күрәсең, алар үз кызларының күзләрендәге шул ук борынгы, сүндереп булмас утны күрделәр. Алар аны җибәрделәр.
17 нче бүлек. Тамырларга кайту Әлфия авылга кайтты. Ул берни дә аңлатмыйча, туп-туры тимерлеккә китте. Илдар янгыннан соң бинаны төзекләндерә иде, куллары көлгә, тиргә батып. Ул Әлфияне күреп, туктап калды. Чүкече кулыннан төшеп китте. «Мин кайттым», — диде Әлфия гади генә, күзләрендә яшьләр белән. «Һәм инде беркая да китмим. Мин синеке». Илдар аңа таба атлады. Алар бер-берсенә кысылдылар. Шул мизгелдә Әлфия үзенең тулы бәхетен сизде — ул өйгә кайткан иде.
18 нче бүлек. Яңа тимерлек Алар бергәләп янгыннан соң тимерлекне тулысынча яңарттылар. Илдар эшли, Әлфия ярдәм итә иде. Ул тиз генә тимер эшенә дә өйрәнде, чөнки аның куллары оста булып чыкты. Авыл халкы аларны хөрмәт итте. Тимерлек авылның горурлыгына әйләнде. Илдар яшь егетләргә һөнәр өйрәтә башлады, ә Әлфия мәктәптә татар телен яратып укытты, балаларга борынгы легендаларны сөйләде.
19 нчы бүлек. Борынгы йолалар буенча туй Аларның туйлары борынгы татар йолалары буенча үтте. Әби Фатыйма бәхетле иде, ул елап-елап сөенде. Никах укылды, табыннар җәелде, җырлар яңгырады. Илдар Әлфиягә яңа бүләк ясаган иде — тимердән коелган йөрәк, эчендә мәңгелек ут символы, кечкенә генә кызыл таш белән. «Бу — минем йөрәк утым», — диде ул. «Ул синеке. Ул беркайчан сүнмәячәк». Әлфия аңа борынгы чүкечне кадерләп тоткан гаилә мирасын сакларга вәгъдә итте.
20 нче бүлек. Сүнми торган ут Еллар узды. Аларның гаиләсендә балалар туды, тимерлек яңа буыннарга күчте. Әлфия белән Илдар, кулга-кул тотынышып, картайдылар. Ләкин аларның мәхәббәте, тимерлектәге ут кебек, беркайчан сүнмәде. Һәр кичне алар өй алдындагы сәкегә чыгып утыралар, ерактагы йолдызларга карыйлар иде. Тимерлек очкыннары күккә аша иде. «Син минем иң зур бәхетем», — диде Әлфия бер көнне, Илдарның көлгә баткан, ләкин җылы кулларын тотып. «Ә син — минем утым», — диде Илдар, аның кулын кысып. Аларның мәхәббәте — сүнми торган ут кебек, күңелләрне яктыртып, буыннардан-буыннарга күчеп, мәңге яши иде.
Эпилог Мәхәббәт — ул сүнми торган ут. Аны беркем дә сүндерә алмый, чөнки ул тимердә түгел, ә йөрәктә яши. Кем аны йөрәгендә саклый ала, шул чын бәхеткә ирешә.
1 / 11
Добавить комментарий