Татарча
Битләрне әйләндерегез · Листайте страницы
Йөкмәтке Пролог. Йөрәк ҡәлғәһе Беренсе бүлек. Көҙгө ямғыр һәм сит кеше Икенсе бүлек. Ҡурай моңо һәм серле ҡараштар Өсөнсө бүлек. Ҡышҡы төн һәм ҡайын туҙы Дүртенсе бүлек. Ҡала сағыуы һәм өҙөлгән өмөт Бишенсе бүлек. Юғалған хат Алтынсы бүлек. Йөрәк тауышы Етенсе бүлек. Тамырҙар һәм ҡанаттар Эпилог. Мәңгелек ағым
Пролог. Йөрәк ҡәлғәһе
Башҡортостандың иң ситендә, Ағиҙел йылғаһының текә ярында, бәләкәй генә, ләкин бик матур ауыл ултыра. Йылға бында ашҡынып түгел, әкрен генә, тәрән уйға сумған кеүек аға. Был ауылда Айһылыу йәшәй. Ул мәктәптә башҡорт теле һәм әҙәбиәте уҡыта. Айһылыуҙы күргән һәр кем хайран ҡала: уның күҙҙәре — яҙғы күк кеүек зәңгәр, сәстәре — өлгөрғән ҡара бойҙай кеүек ҡуңыр. Ләкин был матурлыҡ артында тәрән сер йәшеренгән. Уның йөрәге күптән инде бер кемгә лә асылмаған ине. Бер ваҡыттағы ауыр хәтирәләр уның күңелендә ҡалын диуар төҙөгән. Ул үҙенә шулай тип әйткәйне: «Минә тик китаптар, уҡыусыларым һәм Ағиҙелдең моңо ғына етә». Ләкин яҙмыш, беләһегеҙме, кешенең планларына көлөп ҡарарға ярата.
Беренсе бүлек. Көҙгө ямғыр һәм сит кеше
Көҙҙөң һуңғы айы ине. Ямғыр бер туҡтауһыҙ яуа, ауыл юлдары батҡаҡҡа әйләнгән. Мәктәптән ҡайтып килгәндә, Айһылыуҙың ҡулсатыры елгә осоп китте. Ул, һыуға батып, ҡайын ағасы төбөндәге эскәмйәгә һыйынды. Шул саҡ ҡаршыһынан йәш егет килеп сыҡты. Ҡара плащ, етди ҡараш, ләкин күҙҙәрендә ниндәйҙер йылы ут бар. Был ауыл дауаханаһына яңы ғына килгән табип Булат ине. Ул туҡтаны, үҙенең ҙур ҡулсатырын Айһылыу өҫтөнә тотто. — Һеҙ, моғайын, Айһылыу булаһығыҙҙыр? Мин һеҙҙең турала күп ишеттем. Мәктәптәге иң яҡшы уҡытыусы, тиҙәр, — тине ул, еңелсә йылмайып. Айһылыу бер аҙ оялып ҡалды. Ул сит кешеләрҙән, бигерәк тә ҡаланан килгән ир-егеттәрҙән һаҡланырға күнеккәйне. Әммә Булаттың тауышындағы ихласлыҡ уның боҙҙарын әкренләп иретә башланы. Шул көндән башлап уларҙың араһында күҙҙәр менән генә аңлашылған йылы бер бәйләнеш барлыҡҡа килде.
Икенсе бүлек. Ҡурай моңо һәм серле ҡараштар
Аралары яҡыная барҙы. Булат ауыл халҡын дауалап ҡына ҡалманы, ул уларҙы тыңлай белде. Бер кис, клубтағы кисәлә, ҡурайсы ҡарт уйнап ултырғанда, Булат Айһылыуҙы бейеүгә саҡырҙы. — Мин бейей белмәйем, — тип ҡаршы төштө Айһылыу. — Ә мин һеҙҙе өйрәтермен. Тик ҡурҡмағыҙ, — тине Булат, уның ҡулынан тотоп. Улар әкрен генә әйләнде. Айһылыу Булаттың йөрәк тибешен тойҙо. Шул мәлдә ул аңланы: уның ҡәлғәһенең диуарҙарында ярыҡтар барлыҡҡа килгән. Ләкин ҡурҡыу һаман да көслөрәк ине. «Ул ҡаланан. Бында тиклемгә генә. Тиҙҙән китәсәк», — тип уйланы ул һәм үҙен ситкә тартты.
Өсөнсө бүлек. Ҡышҡы төн һәм ҡайын туҙы
ыш килде. Ауыл аҡ ҡарға күмелде, тирә-яҡ тынлыҡҡа сумды. Бер кис, Буран уйнағанда, Айһылыу өйөндә мейес яғып, китап уҡып ултырғанда, ишек шатырланы. Ул ишекте асһа — Булат тора ине. Уның сәстәрендә ҡар бөртөктәре, ә ҡулдарында ҡайын туҙынан яһалған матур ҡумта. — Был һеҙгә, — тине ул, тыны ҡыҫылып. — Мин уны үҙем яһаным. Төн буйы йоҡлай алманым. Айһылыу ҡалтыранған ҡулдары менән ҡумтаны асты. Эсендә — көмөш ҡәләм менән ҡайын туҙына төшөрөлгән һүрәт. Унда Айһылыу Ағиҙел ярында ултыра, ә янында — осорға әҙерләнгән һандуғас. Һүрәт тере кеүек ине. — Һеҙ мине... һүрәткә төшөргәнһегеҙме? — тип һораны Айһылыу, тауышы ҡалтырап, күҙҙәренә йәш тулды. — Мин һеҙҙең образығыҙҙы бер ҡасан да онота алмайым, Айһылыу. Һеҙ минең күңелемдәге тамамланмаған шиғыр кеүек, — тип яуап бирҙе Булат, күҙҙәрен ситкә алып. — Мин... мин һеҙҙе... Ләкин ул һүҙен тамамлай алманы. Айһылыу, ҡурҡыуынан, ишекте япты. Ул төн буйы илай-илай, ҡумтаны күкрәгенә ҡыҫып ултырҙы. Ул һөйә ине. Ләкин был хистән ҡурҡты.
Дүртенсе бүлек. Ҡала сағыуы һәм өҙөлгән өмөт
Яҙ еткәс, тәбиғәт уянды, ләкин Айһылыуҙың күңелендә һалҡынлыҡ ҡалды. Булат менән уларҙың араһы һыуынды. Айһылыу уны дауаханала күргәндә, ситкә ҡараны. Ул уйлай ине: «Ул китергә йыйына. Ҡала уны көтә. Мин уға ҡаршы төшмәйәсәкмен». Бер көндө Булатҡа Өфөнән, ҙур фәнни үҙәктән саҡырыу килде. Уға диссертация яҡларға, ҙур карьера эшләргә мөмкинлек бирәләр ине. Был — уның бала саҡ хыялы. Ләкин хәҙер уның алдында ике юл тора ине: береһе — дан һәм ҡала, икенсеһе — ауыл һәм Айһылыу. Булат икеләнде. Ул төндәр буйы йоҡлай алманы. Ул Айһылыуға оҙон, тәрән хат яҙҙы. Үҙенең бөтә хис-тойғоларын, ҡурҡыуҙарын һәм өмөттәрен ҡағыҙға түкте. «Әгәр һеҙ миңә ҡалырға ҡушһағыҙ, мин бөтәһен дә ташлайым», — тип яҙҙы ул. Ләкин иртәнсәк, хатты конвертҡа һалғас, уның ҡулы туҡтаны. «Әгәр ул мине яратмаһа ше? Әгәр ул мине ҡыҙғанысҡа ғына ҡалдырһа?» Ул хатты өҫтәл тартмаһына тыҡты.
Бишенсе бүлек. Юғалған хат
Дауаханалағы өлкән шәфҡәт туташы Зөһрә апай бөтәһен дә күрә, бөтәһен дә аңлай ине. Бер көндө ул Булаттың кабинетын йыйыштырғанда, тартманан төшкән хатты күрҙе. «Айһылыуға» тип яҙылған ине. Зөһрә апай, йәштәрҙең йөрәгендәге утты һүндерергә теләмәй, хатты алып, мәктәпкә, Айһылыуға килте. — Уҡы, ҡыҙым, — тине ул, хатты уның ҡулына тоттороп. — Йөрәкте алдап булмай. Ул һөйләшә белә, тик һүҙҙәрен һайлап ҡына әйтә. Айһылыу хатты уҡыны. Беренсе юлдарҙан уҡ уның күҙҙәренән йәш ағып сыҡты. Хатта Булат ҡалаға китеүе, карьераһы тураһында яҙған, әммә иң мөһиме — ул Айһылыуҙы сикһеҙ һөйөүен, уныңһыҙ тормоштоң мәғәнәһеҙ булыуын асып һалған ине. Ул һуңғы юлды уҡыны: «Мин һеҙҙән ҡурҡам, Айһылыу. Сөнки һеҙ минең йөрәктең хужаһына әйләндегеҙ. Әгәр һеҙ әйтһәгеҙ, мин ҡалам. Әгәр юҡ икән... мин китәсәкмен. Ләкин йөрәгемде бында ҡалдырасаҡмын».
Алтынсы бүлек. Йөрәк тауышы
Иртәгеһен иртәнсәк, ҡояш ҡалҡыу менән, Айһылыу дауаханаға йүгерҙе. Уның сәстәре елгә осҡан, йөҙө ҡыҙарған ине. Ул Булаттың кабинетына килеп инде. Булат уны күреүгә урынынан һикереп торҙо. — Мин хатты уҡыным, — тине Айһылыу, тыныс ҡына, ләкин тауышында тимер кеүек ныҡлыҡ бар ине. — Һеҙ минән ҡурҡтығыҙ. Ә мин үҙемдән ҡурҡтым. Ул алға атланы. — Әгәр һеҙ һөйөүегеҙҙе әйтәһегеҙ ине, мин дә... мин дә һеҙҙе һөйөүемде әйтер инем. Мин һеҙҙе көтәм, Булат. Ҡаланы түгел, һеҙҙе. Булат бер һүҙ әйтә алманы. Ул килеп, Айһылыуҙың йөҙөнә ҡараны, уның күҙҙәрендәге зәңгәр күлде күрҙе. Ул уның ҡулдарын алды, бармаҡтарын үпте. — Мин ҡалам, — тине ул ныҡлы тауыш менән. — Бында, һеҙҙең яныңда. Ауыл табибы булыу — минең бәхетем. Ә һеҙ — минең йөрәгем. Мин диссертациямды бында ла яҡлай алам. Сөнки минең илһамым — һеҙ.
Етенсе бүлек. Тамырҙар һәм ҡанаттар
Йәй етте. Ағиҙел яры сәскәләргә күмелде. Айһылыу менән Булат өйләнеште. Туйҙа бөтә ауыл йыйылды. Ҡурай моңо тауҙарға яңғыраны, йәштәр бейене, ҡарттар изге теләктәр әйтте. Булаттың әсәһе лә ҡаланан килде. Ул килененең матурлығына һәм аҡылына һоҡланды. «Улым, һин дөрөҫ һайланың», — тине ул, йәштәрҙе ҡосаҡлап. Айһылыу шул көндө, Булаттың ҡулын тотоп, йылға буйлап атлағанда аңланы: мөхәббәт — ул ҡыйыулыҡ. Ул — үҙ ҡурҡыуҙарыңды еңеү. Ә әгәр йөрәк һөйләшә белһә, һүҙҙәр ҙә кәрәкмәй ҙә инде.
Эпилог. Мәңгелек ағым
Күп йылдар үтте. Айһылыу менән Булаттың ике балаһы үҫте. Уларҙың өйөндә һаман да китаптар, ә өҫтәлдә — ҡайын туҙынан яһалған ҡумта тора ине. Булат ауылдың иң хөрмәтле табибы булды, ә Айһылыу уҡыусыларына мөхәббәт һәм тоғролоҡ тураһында һөйләне. Ағиҙел йылғаһы, уларҙың бәхетенә ҡарап, әкрен генә ағып ята ине. Ул күпте күрҙе, күпте ишетте. Ләкин ул белә: был ярҙарҙа тыуған мөхәббәт бер ҡасан да һүрелмәйәсәк. Сөнки ул тик ике кешенең генә түгел, бөтә тәбиғәттең, бөтә донъяның моңо менән һуғарылған.
Әкиәт башланды, ә мөхәббәт — мәңгелек.
1 / 7
Добавить комментарий